Długotrwałe trudności mogą osłabiać nadzieję i prowadzić do zniechęcenia. List do Hebrajczyków zachęca w takich chwilach do skupienia uwagi na Jezusie — na Jego wierności Bogu, wytrwałości w cierpieniu i drodze, którą przeszedł. Rozważanie Jego życia pomaga zrozumieć, co podtrzymuje wiarę, gdy trwanie przy Bogu staje się trudne.
Ta część zamyka serię „List do Hebrajczyków”. Rozważania obejmują wezwanie do wytrwałości, znaczenie Bożego wychowania oraz wzajemną troskę, do której autor zachęca wierzących w rozdziałach 12–13.1
Bieg, którego nie trzeba podejmować samotnie
Przykłady bohaterów wiary mają zachęcić odbiorców do wytrwałości. Używając słów „odrzućmy” i „biegnijmy”, autor obejmuje tym wezwaniem także siebie:
„odrzućmy wszelką przeszkodę i narzucający się grzech i biegnijmy z wytrwałością w wytyczonym nam wyścigu” (Hbr 12,1; SNPD).
Autor porównuje życie w wierze do biegu, w którym nie wystarczy dobrze wystartować — trzeba jeszcze dotrzeć do celu. Zachęca więc odbiorców, by usunęli ze swojego życia to, co osłabia ich zaufanie Bogu i utrudnia dochowanie Mu wierności. Osobno wymienia grzech, z którym należy zerwać, aby nie stał się przeszkodą w dalszej drodze.
W tym biegu odbiorcom towarzyszą przykłady bohaterów wiary opisanych w rozdziale 11. Autor nazywa ich „obłokiem świadków”, przywołując obraz licznego grona ludzi, którzy swoim życiem dali świadectwo zaufania Bogu. Oni również doświadczali trudności, cierpienia i długiego oczekiwania na spełnienie obietnic. Ich historie mają zachęcić czytelników, by nie rezygnowali z wiary w obliczu podobnych doświadczeń. Obraz „obłoku świadków” bywa odczytywany tak, jakby zmarli obserwowali z nieba życie wierzących i kibicowali im niczym widzowie podczas zawodów. Taki wniosek wykracza jednak poza treść tego fragmentu. Autor odwołuje się do świadectwa życia bohaterów wiary przedstawionych w poprzednim rozdziale, nie opisuje natomiast ich wiedzy o wydarzeniach na ziemi.2
Dlaczego autor zachęca do patrzenia na Jezusa?
Po przywołaniu bohaterów wiary autor skupia uwagę na Jezusie. Zachęca, by wierzący podejmowali swój bieg „wpatrzeni w Jezusa, sprawcę i mistrza wiary” (Hbr 12,2; SNPD). Greckie ἀρχηγός (archēgos) wskazuje tutaj na tego, kto coś zapoczątkowuje — twórcę lub założyciela. Z kolei τελειωτής (teleiōtēs) oznacza tego, kto doprowadza coś do pomyślnego zakończenia, do pełni. Te dwa określenia ukazują Jezusa jako Tego, od którego wiara bierze początek i w którym osiąga pełnię. Ich znaczenie staje się jaśniejsze w świetle tego, co List mówi o Jezusie w pozostałych rozdziałach.3
Wcześniej autor przedstawił Jezusa jako Syna, przez którego Bóg przemówił, oraz jako Arcykapłana. Teraz przypomina, że dochował On wierności w cierpieniu, poniósł śmierć na krzyżu i zasiadł po prawicy Bożego tronu. Jezus nie jest jedynie przykładem wytrwałości, który wierzący mają naśladować. Przez swoją ofiarę otworzył im drogę do Boga, a jako żyjący Arcykapłan udziela pomocy tym, którzy do Niego przychodzą. Wezwanie do patrzenia na Jezusa oznacza więc zarówno naśladowanie Jego wierności Ojcu, jak i szukanie u Niego siły, by samemu dochować wiary w trudnościach.
Nazywając Jezusa sprawcą wiary, autor nie sugeruje, że przed Nim nikt nie wierzył Bogu. W poprzednim rozdziale przywołał przecież liczne przykłady bohaterów wiary. Podkreśla natomiast wyjątkową rolę Jezusa — to dzięki Niemu wierzący otrzymują zbawienie, którego oczekiwały także wcześniejsze pokolenia.
Następnie zachęca odbiorców, by rozważali, jak Jezus znosił skierowaną przeciw Niemu wrogość:
„Bo zastanówcie się nad Tym, który ze strony grzeszników doznał wobec siebie takiej wrogości, abyście nie zniechęcili się zmęczeni na duszy” (Hbr 12,3; SNPD).
Słowa te są skierowane do ludzi zmęczonych przeciwnościami. Jezus również spotkał się z odrzuceniem, a mimo to dochował wierności Ojcu. Jego przykład miał pomóc odbiorcom zrozumieć, że prześladowania nie świadczą o tym, iż Bóg ich opuścił. Przywołując ten przykład, autor zachęcał ich, by mimo trudności nie odchodzili od Chrystusa.
Jak rozumieć Boże wychowanie?
W Hbr 12,5–11 autor pomaga odbiorcom spojrzeć na przeżywane trudności w świetle ojcowskiej troski Boga. Przywołuje pouczenie z Księgi Przysłów, w którym ojciec zachęca syna, aby przyjmował Boże karcenie i nie zniechęcał się, gdy Bóg go napomina. Uzasadnia tę zachętę miłością Pana, porównaną do miłości ojca, który troszczy się o swojego syna i dlatego koryguje jego postępowanie (Prz 3,11–12).
Autor Listu odnosi to pouczenie do wspólnoty zmagającej się z przeciwnościami. Zachęca jej członków, aby dostrzegali w swoim doświadczeniu również możliwość dojrzewania pod opieką Boga. Użyte tutaj greckie słowo παιδεία (paideia) oznacza wychowanie, które przygotowuje człowieka do odpowiedzialnego życia. Obejmuje pouczanie, dyscyplinę i korygowanie postępowania. Wychowanie opisane w tym fragmencie obejmuje również bolesne karcenie, dlatego opisanej troski Boga nie należy sprowadzać do łagodnej zachęty. Zarazem samo pojęcie wychowania jest szersze niż kara za konkretne przewinienie.4
Boże wychowanie służy dobru człowieka i ma prowadzić do uczestnictwa w Bożej świętości (Hbr 12,10). Autor wiąże ten cel z życiem coraz pełniej oddanym Bogu i zgodnym z Jego wolą. Kierując uwagę na ten cel, dostrzega również, jak bolesne może być samo doświadczenie wychowania. W kolejnym wersecie otwarcie o tym mówi.
„Wprawdzie żadne karcenie, gdy dosięga, nie przynosi radości, ale smutek, później jednak tym, którzy zostali przez nie wyćwiczeni, odpłaca niosącym pokój owocem sprawiedliwości” (Hbr 12,11; SNPD).
Samo cierpienie nie prowadzi automatycznie do dojrzałości w wierze. Opisany owoc wychowania pojawia się wtedy, gdy człowiek przyjmuje Boże pouczenie i wytrwale kieruje się nim w postępowaniu.
Tego fragmentu nie należy używać do wyjaśniania każdej choroby lub tragedii jako kary za określony grzech. Autor zwraca się do wspólnoty doświadczającej wrogości i walczącej z grzechem; nie wyjaśnia przyczyn wszystkich ludzkich nieszczęść.
Wspólnota ma pomagać odzyskać siły
Po opisie wychowania autor wzywa do wzmocnienia osłabłych rąk i kolan oraz prostowania dróg, tak aby to, co kulawe, mogło zostać uzdrowione (Hbr 12,12–13). Obraz ten nawiązuje do biegu i kieruje uwagę na tych, którzy osłabli. Dalej autor wzywa do dążenia do pokoju i uświęcenia oraz do czuwania, aby nikt nie oddalił się od Bożej łaski (Hbr 12,14–15).
Wierność ma więc wymiar wspólnotowy. Kto przeżywa kryzys, potrzebuje otoczenia, w którym może szczerze mówić o swoich trudnościach. Pomoc może polegać na cierpliwej rozmowie, wspólnej modlitwie lub przejęciu części codziennych obowiązków. Niekiedy potrzebne jest również napomnienie, którego celem powinno być skłonienie człowieka do zmiany postępowania, a nie jego upokorzenie. Taka troska odpowiada celowi wskazanemu w tekście — pomaga osłabionemu odzyskać siły i wytrwać przy Bogu.
Wierność widoczna w codziennych decyzjach
Rozdział 13 nadaje tej trosce konkretny kształt. Autor wymienia miłość braterską, gościnność i pamięć o więźniach oraz krzywdzonych. Wzywa również do szacunku dla małżeństwa i wolności od chciwości (Hbr 13,1–5). Wyznawana wiara ma więc znajdować wyraz w traktowaniu innych ludzi i w stosunku do dóbr materialnych.
Zachętę do życia wolnego od chciwości autor uzasadnia obietnicą, że Bóg nie opuści wierzących. Zadowolenie z posiadanych dóbr nie oznacza obojętności wobec ubóstwa ani zakazu uczciwego zabiegania o utrzymanie. Zachęta ta przypomina, że majątek nie powinien być jedynym źródłem poczucia bezpieczeństwa. Wspólnota, która ufa Bogu, powinna umieć także dzielić się z potrzebującymi.
„Nie zaniedbujcie też dobroczynności i wzajemnej pomocy; takie bowiem ofiary podobają się Bogu” (Hbr 13,16; SNPD).
Nazywając dobroczynność i wzajemną pomoc ofiarami miłymi Bogu, autor ukazuje je jako sposób oddawania Mu czci. Wierzący odpowiadają w ten sposób na otrzymaną łaskę. Ich dobre czyny nie uzupełniają ofiary Jezusa, lecz wyrażają wdzięczność za zbawienie, którego On dokonał.
Dokąd prowadzi cały List?
Na początku serii pojawiło się pytanie o to, co znaczy, że Bóg przemówił przez Syna. Porównania Jezusa z aniołami, Mojżeszem i kapłanami Izraela pomagały następnie zrozumieć, kim On jest i jaką pełni posługę. Końcowe wezwania pokazują, dlaczego autor poświęcił tym zagadnieniom tyle miejsca. Chciał umocnić ludzi, którym groziło zniechęcenie i odejście od Chrystusa.
Dlatego łączy ostrzeżenia z przypomnieniem o pomocy, której udziela Jezus jako Arcykapłan, i z wezwaniem do wzajemnego wsparcia. Chce, aby słuchacze trwali w wierze i postępowali zgodnie z tym, co wyznają.5
Również dzisiejszy czytelnik może zastanowić się, jakie zmiany w jego postępowaniu powinny wynikać z wiary w Chrystusa. Dla jednego będzie to zerwanie z grzechem, dla innego podjęcie próby pojednania lub pomoc komuś, kto pozostał bez wsparcia. W takich decyzjach zaufanie Jezusowi znajduje wyraz w codziennym życiu.
Przeczytaj także: Wiara w oczekiwaniu na spełnienie Bożych obietnic
Autor: Paweł Jaszczuk
Przypisy
- Podstawą opracowania jest rozdział 6 pracy licencjackiej autora, zatytułowany Wiara jako odpowiedź na wyższość Jeszuy, zwłaszcza omówienie Hbr 12,1–11 i 13,1–7. ↩
- Przykład interpretacji obrazu jako widowni przedstawia M.N. Pierce, Commentary on Hebrews 11:29–12:2, Working Preacher, 17 sierpnia 2025. Autorka interpretuje świadków jako widownię biegu. Bezpośredni kontekst łączy ich z ludźmi opisanymi w rozdziale 11; kwestia zakresu wiedzy zmarłych nie jest przedmiotem tego fragmentu. ↩
- Walter Bauer, Frederick William Danker, William F. Arndt i F. Wilbur Gingrich, A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 3, Chicago: University of Chicago Press, 2000 (BDAG), s. 138–139, hasło ἀρχηγός, znaczenie 3, do którego przyporządkowano Hbr 12,2: ten, kto zapoczątkowuje, twórca, założyciel; s. 997, hasło τελειωτής: ten, kto doprowadza coś do pomyślnego zakończenia. Szczegółowe objaśnienie roli Jezusa uwzględnia kontekst Listu, nie wynika wyłącznie z definicji tych słów. Por. T. Horak, Teologia wiary w Liście do Hebrajczyków, „Collectanea Theologica” 61/1 (1991), s. 51–52; por. M.N. Pierce, Commentary on Hebrews 11:29–12:2 (link w przypisie 2), objaśnienie Jezusa jako przewodnika i Tego, który doprowadza wiarę do pełni. ↩
- BDAG, s. 748–749, hasło παιδεία, znaczenie 1: wychowanie i pouczanie prowadzące ku odpowiedzialnemu życiu, w omawianej literaturze przede wszystkim przez dyscyplinę i korygowanie postępowania. Słownik przyporządkowuje do tego znaczenia Hbr 12,5.7–8.11. Por. D. Allen, Hebrews 12:4–11, Equip the Called, Southwestern Baptist Theological Seminary, 28 listopada 2016, omówienie wychowawczego wymiaru paideia i związku wersetu 11 z wezwaniem w wersetach 12–13. Por. także R. Popowski, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Warszawa: Vocatio, 2006, s. 455–456, przywołany za przypisem 82 pracy licencjackiej autora. ↩
- Por. Hbr 4,14–16; 10,19–25; 12,1–3. Por. także H.R. Jones, Przestudiujmy List do Hebrajczyków, tłum. J. Muranty, Włocławek: Legatio, 2003, s. 131, przywołany za przypisem 83 pracy licencjackiej autora. ↩
Przekład biblijny: SNPD — Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza. Przekład dosłowny, wydanie piąte cyfrowe, tłum. Piotr Zaremba, © 2021 Ewangeliczny Instytut Biblijny. Cytaty sprawdzono w tym wydaniu. Nawiasy kwadratowe wewnątrz cytatów pochodzą z przekładu. Omówienia tekstu są wyjaśnieniami autora.