List do Hebrajczyków nazywa przymierze, którego Pośrednikiem jest Jezus, „lepszym”. Nie pozostawia tego jednak bez wyjaśnienia. Jest ono lepsze, ponieważ Jezus doprowadza swoją kapłańską służbę do celu, Jego ofiara naprawdę oczyszcza sumienie, a przez Niego spełnia się obietnica Boga o przemianie serca i przebaczeniu grzechów.
Szósta część serii „List do Hebrajczyków” poświęcona jest Nowemu Przymierzu i służbie Jezusa jako jego Pośrednika.
Co autor rozumie przez „lepsze” przymierze?
„Teraz zaś przyjął o tyle wspanialszą służbę, o ile lepszego przymierza jest pośrednikiem – takiego, które zostało uprawomocnione na lepszych obietnicach” (Hbr 8,6; SNPD).
Przymiotnik κρείττων (kreittōn) oznacza coś lepszego, wyższego rangą lub bardziej wartościowego. W Liście do Hebrajczyków słowo to pojawia się w starannie prowadzonej argumentacji. Autor mówi o lepszej nadziei, dzięki której zbliżamy się do Boga (Hbr 7,19), o lepszym przymierzu, za które ręczy Jezus (Hbr 7,22), oraz o lepszych obietnicach (Hbr 8,6). Wyższość Nowego Przymierza wiąże więc przede wszystkim z osobą i dziełem jego Pośrednika.1
Grecki rzeczownik διαθήκη (diathēkē), tłumaczony jako „przymierze”, w Septuagincie oddaje hebrajskie בְּרִית (berit). W omawianym przymierzu inicjatywa należy do Boga, który składa obietnice i określa zasady więzi ze swoim ludem.2
Mojżesz wiernie służył jako pośrednik przymierza zawartego na Synaju. Kapłani pełnili ustanowioną przez Boga służbę, a system ofiarniczy ukazywał świętość Boga, powagę grzechu oraz potrzebę oczyszczenia i pojednania. List do Hebrajczyków szanuje tę rolę, a zarazem wskazuje jej granice. Prawo „nie uczyniło niczego doskonałym” (Hbr 7,19; UBG), dary i ofiary nie mogły w pełni oczyścić sumienia człowieka (Hbr 9,9), a coroczne powtarzanie ofiar przypominało o grzechach (Hbr 10,1–4). Jezus natomiast składa jedną skuteczną ofiarę i otwiera wierzącym trwały dostęp do Boga (Hbr 9,11–15; 10,19–22).
Dlaczego autor Listu przywołuje proroctwo Jeremiasza?
Autor Listu nie przywołuje Jr 31,31–34 jedynie jako krótkiego potwierdzenia własnej tezy. W Hbr 8,8–12 cytuje prawie całe proroctwo, następnie wyjaśnia jego konsekwencje w rozdziałach 9–10, a w Hbr 10,16–17 powraca do dwóch jego najważniejszych obietnic: prawa zapisanego w sercu oraz przebaczenia grzechów. Proroctwo Jeremiasza tworzy zatem ramę dla obszernego wywodu o kapłaństwie i ofierze Jezusa.3
Obietnica wskazuje jej adresatów wprost: „zawrę z domem Izraela i z domem Judy nowe przymierze” (Hbr 8,8; UBG). Skierowanie zapowiedzi do Izraela i Judy ma znaczenie dla jej interpretacji. Chrześcijańskie rozumienie Nowego Przymierza wyrasta z obietnicy danej Izraelowi: ten sam Bóg, który wyprowadził lud z Egiptu, zapowiada jego odnowę po doświadczeniu niewierności i sądu.
Co oznacza tutaj słowo „nowe”?
W Hbr 8,8 pojawia się przymiotnik καινός (kainos) — „nowy”. Bywa on przeciwstawiany słowu νέος (neos) w taki sposób, jakby kainos zawsze oznaczał wyłącznie „odnowiony”, a neos coś całkowicie nowego. Tak sztywny podział nie wyjaśnia jednak języka Listu do Hebrajczyków. Ten sam autor używa określenia καινὴ διαθήκη w Hbr 8,8 i 9,15, a w Hbr 12,24 mówi o νέας διαθήκης — nadal odnosząc się do Nowego Przymierza. Znaczenie trzeba zatem odczytać z całego wywodu, a nie opierać na samym wyborze jednego przymiotnika.4
Kontekst wskazuje na dwa ważne wnioski. Nowe Przymierze pozostaje związane z wcześniejszą historią Boga i Izraela, ponieważ realizuje zapowiedź Jeremiasza i zachowuje język Bożego prawa oraz przynależności do Jego ludu. Jednocześnie autor mówi o zasadniczej zmianie: pierwsze przymierze zostaje uznane za przestarzałe (Hbr 8,13), a Jezus ustanawia trwałą podstawę przebaczenia, oczyszczenia sumienia i dostępu do Boga.
Cztery obietnice Nowego Przymierza
W przytoczonym proroctwie cztery obietnice ukazują, na czym polega odnowa zapowiadana przez Boga:
-
Prawo wpisane w umysł i serce.
„Moje prawa włożę w ich umysły i wypiszę je na ich sercach, i będę im Bogiem, a oni będą mi ludem” (Hbr 8,10; SNPD).
W tej obietnicy można dostrzec zarówno więź z wcześniejszym objawieniem, jak i rzeczywistą nowość. Więź pozostaje wyraźna: przemawia ten sam Bóg, adresatami są Izrael i Juda, a treścią zapisaną w sercu są Jego prawa. Powraca również znana z Biblii hebrajskiej formuła: „będę im Bogiem, a oni będą mi ludem” (Hbr 8,10; UBG).
Nowość polega na działaniu Boga we wnętrzu człowieka. Jego prawo nie ma pozostać jedynie zewnętrznie przekazaną normą. Bóg zapowiada, że umieści swoje prawo w umyśle człowieka i zapisze je w jego sercu. W biblijnym języku serce wiąże się z myśleniem, pragnieniami i podejmowaniem decyzji. Poznanie Bożej woli ma więc prowadzić do jej przyjęcia i kształtować codzienne postępowanie.
- Odnowiona przynależność do Boga. Słowa „będę im Bogiem, a oni będą mi ludem” (Hbr 8,10; UBG) są formułą znaną z wielu miejsc Biblii hebrajskiej (m.in. Wj 6,7; Kpł 26,12; Jr 7,23; 24,7; Ez 36,28). Nie pojawiają się po raz pierwszy w proroctwie o Nowym Przymierzu. Jeremiasz posługuje się nimi, aby zapowiedzieć odnowienie więzi naruszonej przez niewierność ludu: Bóg ponownie potwierdza, że Izrael należy do Niego, a On pozostaje jego Bogiem.
- Poznanie Boga obejmujące cały lud. Obietnica obejmuje całą wspólnotę, ponieważ „wszyscy będą mnie znali, od najmniejszego aż do największego z nich” (Hbr 8,11; UBG). Proroctwo przedstawia wspólnotę, w której poznanie Boga nie jest przywilejem wąskiej grupy. Każdy członek ludu ma osobiście uczestniczyć w więzi z Bogiem. Nie jest to zakaz nauczania we wspólnocie, lecz zapowiedź powszechnego poznania Pana w obrębie odnowionego ludu.
- Pełne przebaczenie. Ostatnia obietnica rozpoczyna się w greckim tekście od słowa ὅτι — „ponieważ”. W UBG zdanie brzmi: „Będę bowiem łaskawy dla ich występków, a ich grzechów i nieprawości więcej nie wspomnę” (Hbr 8,12; UBG). Przebaczenie stanowi zatem podstawę odnowionej więzi. Bóg usuwa winę, która oddzielała człowieka od Niego, i nie przywołuje już grzechów jako podstawy potępienia.
W rozdziałach 9–10 autor przechodzi od objaśnienia tych obietnic do ukazania ich trwałej podstawy w kapłańskiej służbie Jezusa.
Dlaczego potrzebny jest Pośrednik?
Przymierze jest „lepsze” również dlatego, że jego Pośrednikiem jest Jezus. Jako Najwyższy Kapłan nie tylko ogłasza Bożą obietnicę, lecz sam zapewnia podstawę pojednania: składa siebie w ofierze i nieustannie wstawia się za tymi, którzy przez Niego przychodzą do Boga (Hbr 7,24–25; 9,14–15).
Związek między proroctwem Jeremiasza a ofiarą Jezusa widać szczególnie wyraźnie pod koniec głównego wywodu. W Hbr 10,16–17 autor ponownie przytacza obietnicę prawa zapisanego w sercu i zapewnienie, że Bóg nie wspomni więcej grzechów. Następnie wyprowadza wniosek: „Gdzie zaś jest ich odpuszczenie, tam nie potrzeba już ofiary za grzech” (Hbr 10,18; UBG). Jednorazowa ofiara Mesjasza skutecznie oczyszcza sumienie i otwiera drogę do Boga; właśnie dlatego nie wymaga powtarzania, które cechowało wcześniejszy system ofiarniczy.6
Obietnica, która kształtuje życie
Wywód o Nowym Przymierzu prowadzi do wezwania skierowanego do czytelników. Skoro przez krew Jezusa została otwarta droga do Boga, mogą zbliżać się do Niego „ze szczerym sercem, w pełni wiary” (Hbr 10,22; UBG), trzymać się nadziei i troszczyć się o siebie nawzajem (Hbr 10,19–25). Teologia przymierza służy więc umocnieniu wspólnoty zagrożonej zniechęceniem.
Dla współczesnego czytelnika pytanie o Nowe Przymierze nie kończy się na porównaniu dwóch etapów historii. Prowadzi do sprawdzenia, czy ufamy skuteczności dzieła Jezusa, pozwalamy Bożemu słowu kształtować nasze myślenie i decyzje oraz korzystamy z otwartego przez Niego dostępu do Boga.
Przeczytaj także: Dzisiaj, jeśli usłyszycie Jego głos — czym jest Boży odpoczynek? oraz Jezus jako Arcykapłan — co oznacza „porządek Melchizedeka”?
Autor: Paweł Jaszczuk
Przypisy
- Walter Bauer, Frederick William Danker, William F. Arndt i F. Wilbur Gingrich, A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 3, Chicago: University of Chicago Press, 2000 (BDAG), s. 566, hasło κρείττων, znaczenia 1–2. ↩
- BDAG, s. 228–229, hasło διαθήκη, zwł. znaczenie 2. ↩
- R.T. France, „The Writer of Hebrews as a Biblical Expositor”, Tyndale Bulletin 47, nr 2 (1996), s. 264–265, https://doi.org/10.53751/001c.30359. Autor wykazuje, że Jr 31,31–34 kieruje argumentacją Hbr 8,1–10,18. Grecki tekst Nowego Testamentu za: Michael W. Holmes, red., The Greek New Testament: SBL Edition, Lexham Press; Society of Biblical Literature, 2011–2013. ↩
- BDAG, s. 496–497, hasło καινός, zwł. znaczenie 3b. Porównanie Hbr 8,8; 9,15 z Hbr 12,24 pokazuje, że autor może używać zarówno kainos, jak i neos w odniesieniu do Nowego Przymierza. Por. David H. Stern, Komentarz żydowski do Nowego Testamentu, tłum. Aleksandra Czwojdrak, Warszawa: Vocatio, 2017, s. 930–937. ↩
- BDAG, s. 751, hasło παλαιόω, znaczenia 1–2; Remigiusz Popowski, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, wyd. 4, Warszawa: Vocatio, 2006, s. 457, hasło παλαιόω. ↩
- France, „The Writer of Hebrews”, s. 264–265; Stanisław Łach, List do Hebrajczyków. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, ekskursy, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. 10, Poznań: Pallottinum, 1959, s. 130; Listy Pawłowe, katolickie i List do Hebrajczyków, red. Mariusz Rosik, Teologia Nowego Testamentu, t. 3, Wrocław: Tum, 2008, s. 118. ↩
Przekłady biblijne wykorzystane w artykule:
SNPD — Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza. Przekład dosłowny, wydanie piąte cyfrowe, tłum. Piotr Zaremba, © 2021 Ewangeliczny Instytut Biblijny.
UBG — Uwspółcześniona Biblia Gdańska, 2018, © Fundacja Wrota Nadziei; licencja CC BY-ND 4.0.
Przy cytatach podano adres biblijny i skrót przekładu. Omówienia tekstu są wyjaśnieniami autora. Grecki tekst Nowego Testamentu podano za SBLGNT.