Co dzieje się z wiarą, gdy mijają lata, a oczekiwanej zmiany wciąż nie widać? List do Hebrajczyków przywołuje ludzi, którzy zaufali Bogu i kierowali się Jego słowem także w trudnych doświadczeniach. Niektórzy zostali ocaleni od śmierci, inni doświadczyli prześladowań i zginęli, dochowując Mu wierności. Ich losy pokazują, że wiara nie gwarantuje życia wolnego od cierpienia.
Po rozważaniach o ofierze Jezusa kolejna część serii „List do Hebrajczyków” dotyczy zaufania Bożym obietnicom. Historie bohaterów wiary przywołane w rozdziale 11 pomagają zrozumieć, na czym polega zaufanie Bogu i dlaczego wiara wymaga wytrwałości.1
Dlaczego autor przywołuje przykłady wiary z przeszłości?
Odbiorcy Listu doświadczyli prześladowań z powodu wiary w Chrystusa. Autor wspomina doznane przez nich poniżenie i ucisk, solidarność z więźniami oraz utratę mienia (Hbr 10,32–34). Przypominając, jak wspierali się w tamtych doświadczeniach, zachęca ich do wytrwałości również w obecnych trudnościach. Pisze:
„Wytrwałości wam bowiem potrzeba, abyście wypełniwszy wolę Boga, dostąpili spełnienia obietnicy” (Hbr 10,36; SNPD).
Następnie autor przywołuje proroctwo Habakuka:
„sprawiedliwy zaś mój z wiary żyć będzie” (Hbr 10,38; SNPD).
W hebrajskim tekście Ha 2,4 występuje słowo אֱמוּנָה (ʾemunah). Jego zakres znaczeniowy obejmuje stałość, wiarygodność i wierność. W wypowiedzi proroka określa ono postawę sprawiedliwego, który pozostaje wierny Bogu w oczekiwaniu na spełnienie Jego zapowiedzi. Poprzedni werset zachęca do cierpliwości, nawet gdy spełnienie wydaje się opóźniać (Ha 2,3). W tym kontekście wierność wiąże się z wytrwałym zaufaniem Bogu, które znajduje wyraz w postępowaniu człowieka także w obliczu trudności i niepewności.2
Autor Listu podejmuje ten temat, zachęcając odbiorców, aby nie porzucali wiary pod wpływem trudności. Proroctwo ukazuje związek między zaufaniem Bogu a dochowywaniem Mu wierności. W następnym rozdziale autor zilustruje ten związek przykładami z życia postaci znanych z Pism Izraela.
Na czym polega wiara?
„Wiara natomiast jest podstawą [spełnienia się] tego wszystkiego, co jest [treścią] nadziei; przekonaniem o [prawdziwości] rzeczy niewidzialnych” (Hbr 11,1; SNPD).
Pierwsze z greckich określeń, ὑπόστασις (hypostasis), oddano w SNPD jako „podstawa”. Jednym z proponowanych znaczeń jest „urzeczywistnienie”. W odniesieniu do wiary można to wyjaśnić następująco: człowiek traktuje dobro obiecane przez Boga jako rzeczywiste i już teraz podejmuje decyzje w świetle tej obietnicy, choć jej spełnienie dopiero nastąpi. Wiara nie sprawia, że własne pragnienia stają się rzeczywistością; jej podstawą jest wiarygodność Boga. Drugie słowo, ἔλεγχος (elenchos), oznacza dowodzenie lub dowód, a w tym wersecie może również wyrażać przekonanie o tym, czego nie widać. Badacze różnie objaśniają oba terminy, dlatego o ich znaczeniu nie należy rozstrzygać w oderwaniu od dalszego wywodu.3
Autor podkreśla, że wiara jest zaufaniem do Boga, który istnieje i odpowiada tym, którzy Go szukają:
„kto bowiem przychodzi do Boga, musi uwierzyć, że On istnieje i wynagradza tych, którzy Go poszukują” (Hbr 11,6; SNPD).
Taką postawę widać u Noego i Abrahama. Podjęli działanie zgodnie z tym, co Bóg im powiedział, choć zapowiedziane przez Niego wydarzenia jeszcze nie nastąpiły.
Abraham i Sara — zaufanie podczas oczekiwania
Abraham odpowiedział na Boże wezwanie i opuścił swoją ziemię, choć nie wiedział jeszcze, dokąd ma iść. Po przybyciu do Kanaanu żył tam jako przybysz, mieszkając w namiotach. Dotarł do ziemi obiecanej, ale nie oznaczało to jeszcze spełnienia wszystkiego, co zapowiedział Bóg. Autor Listu podkreśla, że Abraham oczekiwał miasta, którego twórcą i budowniczym jest Bóg (Hbr 11,8–10).
Zaufanie Bożej obietnicy ukazuje również przykład Sary. Mimo podeszłego wieku otrzymała zdolność poczęcia dziecka, „gdyż uznała Tego, który dał obietnicę, za godnego zaufania” (Hbr 11,11; SNPD).4 Podstawą jej nadziei była wierność Boga, który obiecał potomstwo.
Abraham i Sara doczekali się narodzin Izaaka. Dlaczego więc autor pisze następnie, że bohaterowie wiary umarli, nie otrzymawszy obietnic? Chodzi o to, że za życia doświadczyli spełnienia części Bożych zapowiedzi, ale nadal oczekiwali ich pełnej realizacji. W Hbr 11,13–16 autor opisuje ich jako ludzi szukających lepszej, niebiańskiej ojczyzny. Ich nadzieja sięgała zatem dalej niż narodziny syna czy zamieszkanie w Kanaanie — oczekiwali trwałego życia w obecności Boga.5
Mojżesz — wiara, która kosztuje
Według Hbr 11,24–26 Mojżesz zrezygnował z przywilejów związanych z dworem faraona, aby dzielić los uciskanego ludu Bożego. Jego decyzja pokazuje, jak wiele może kosztować dochowanie wierności Bogu.
Autor pisze, że Mojżesz uznał „hańbę Chrystusową za większe bogactwo niż skarby Egiptu” (Hbr 11,26; SNPD). W ten sposób wybór Mojżesza zostaje odczytany w świetle Chrystusa. Sformułowanie to nie określa jednak, jak szczegółową wiedzę o przyszłym Mesjaszu miał Mojżesz. W przedstawionym opisie wolał on znosić pogardę wraz z ludem Bożym, niż zachować przywileje kosztem wierności Bogu.
Odbiorcy Listu również doświadczyli poniżenia i utraty mienia z powodu wiary w Chrystusa (Hbr 10,32–34). Przykład Mojżesza miał ich zachęcić, by nie porzucali tej wiary pod wpływem prześladowań. Pokazywał, że utrata przywilejów i uznania otoczenia nie przekreśla wartości decyzji podjętej z wierności Bogu.
Czy wiara zawsze prowadzi do ocalenia?
Końcowa część rozdziału wyraźnie pokazuje, że wiara nie zapewnia ziemskiego powodzenia. Po opisach zwycięstw i ocalenia z niebezpieczeństw autor przywołuje losy ludzi więzionych, poniżanych i zabijanych. Zarówno jednych, jak i drugich przedstawia jako ludzi wiernych Bogu:
„Kobiety otrzymały swoich zmarłych przez wskrzeszenie; inni natomiast zostali zamęczeni, nie przyjąwszy uwolnienia, aby dostąpić lepszego zmartwychwstania” (Hbr 11,35; SNPD).
To, że jedni zostali ocaleni, nie znaczy, że pozostali cierpieli z powodu zbyt słabej wiary. List nie wyjaśnia, dlaczego ich losy tak się różniły. Pokazuje natomiast, że człowiek może dochować wierności Bogu także wtedy, gdy grozi mu śmierć i nie nadchodzi ocalenie. „Lepsze zmartwychwstanie” oznacza tu coś więcej niż powrót do ziemskiego życia, które ponownie kończy się śmiercią. Ci, którzy nie wyrzekli się wiary mimo prześladowań, oczekiwali zmartwychwstania do życia, które nie będzie już podlegało śmierci.6
Wspólna nadzieja dawnych i obecnych wierzących
Na końcu rozdziału autor łączy nadzieję bohaterów wiary z nadzieją odbiorców Listu. Wyjaśnia, dlaczego przywołane postacie nie dostąpiły jeszcze pełnego spełnienia Bożej obietnicy:
„gdyż Bóg ze względu na nas przewidział coś lepszego – tak by [oni] bez nas nie zostali doprowadzeni do celu” (Hbr 11,40; SNPD).
Z wcześniejszych rozdziałów wynika, że dostęp do Boga został otwarty dzięki ofierze i kapłańskiej posłudze Jezusa. Czytelnicy korzystają już z tego daru, choć nadal oczekują pełni obiecanego zbawienia (Hbr 9,28; 10,19–22). Oczekiwanie nie oznacza więc, że Bóg jeszcze niczego nie dokonał. Jego działanie w Chrystusie jest podstawą nadziei i zachętą do dalszej wytrwałości.
Jak odnieść to do własnego życia?
Pierwsi odbiorcy potrzebowali zachęty, by nie porzucać Chrystusa pod ciężarem przeciwności. Dzisiaj sytuacja czytelnika może być inna, ale pozostaje pytanie o podstawę zaufania. Warto odróżnić to, co Bóg rzeczywiście obiecuje, od własnych oczekiwań dotyczących zdrowia, pracy lub przyszłości rodziny. Wiara nie wymaga udawania, że rozczarowanie nie boli. Pomaga natomiast nie uzależniać wierności Bogu od tego, czy życie układa się według przyjętego planu.
Także los drugiego człowieka wymaga ostrożnej oceny. Jego cierpienie nie upoważnia do podważania szczerości zaufania, którym obdarza Boga. Następny artykuł podejmie wezwanie do patrzenia na Jezusa i wyjaśni, jak pomaga ono wytrwać w wierze oraz wspierać innych.
Przeczytaj także: Raz na zawsze — dlaczego ofiara Jezusa nie wymaga powtarzania? oraz Patrząc na Jezusa — skąd czerpać siłę do trwania w wierze?
Autor: Paweł Jaszczuk
Przypisy
- Podstawą opracowania jest rozdział 6 pracy licencjackiej autora, zatytułowany Wiara jako odpowiedź na wyższość Jeszuy. Por. T. Horak, Teologia wiary w Liście do Hebrajczyków, „Collectanea Theologica” 61/1 (1991), s. 49–62, zwłaszcza s. 49–52. ↩
- Ludwig Koehler i in., The Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Leiden: Brill, 1994–2000 (HALOT), s. 62–63, hasło אֱמוּנָה, znaczenie 2a: wiarygodność, wierność ludzi; w tej grupie wskazano Ha 2,4. Znaczenie stałości podano osobno przy Wj 17,12. Wyjaśnienie oczekiwania wynika z Ha 2,3–4, a nie z samej definicji słownikowej. Hbr 10,37–38 przywołuje proroctwo w postaci nawiązującej do greckiego przekładu; hebrajski tekst stanowi jego tło, nie jest zaś tekstem oryginalnym Listu. ↩
- Walter Bauer, Frederick William Danker, William F. Arndt i F. Wilbur Gingrich, A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 3, Chicago: University of Chicago Press, 2000 (BDAG), s. 1040–1041, hasło ὑπόστασις, zwłaszcza 1b, 3–4; s. 315, hasło ἔλεγχος, znaczenie 1. W odniesieniu do Hbr 11,1 BDAG uznaje „urzeczywistnienie” za dobrze uzasadnioną możliwość rozumienia hypostasis; wymienia również znaczenie „gwarancja prawa własności/uprawnienia, dokument potwierdzający prawo własności”. Odrzuca natomiast przekład „ufność, pewność” z powodu braku odpowiednich poświadczeń językowych. To stanowisko leksykonu, nie rozstrzygnięcie przyjmowane przez wszystkich badaczy. Przy elenchos podaje „dowodzenie, dowód”, a w objaśnieniu Hbr 11,1 dopuszcza również „przekonanie” dotyczące rzeczy niewidzialnych. Wyjaśnienie wpływu obietnicy na obecne decyzje wierzącego jest interpretacją w świetle rozdziału 11, nie dosłownym tłumaczeniem definicji słownikowej. Por. M.N. Pierce, Commentary on Hebrews 11:1–3, 8–16, Working Preacher, 10 sierpnia 2025. ↩
- M.N. Pierce, Commentary on Hebrews 11:1–3, 8–16, omówienie Hbr 11,11–12 (link w przypisie 3). Trudność dotyczy tego, czy moc wydania potomstwa przypisano Sarze, czy Abrahamowi. Sara pojawia się w zdaniu jako możliwy podmiot, natomiast w wersecie 12 forma męska wskazuje na Abrahama. W artykule zachowano odczytanie przyjęte w SNPD, wskazujące Sarę. Niezależnie od rozstrzygnięcia tej kwestii werset uzasadnia zaufanie wiarygodnością Boga, który dał obietnicę. ↩
- Por. A. Malina, Why Does the Epistle to the Hebrews Evoke the Desires of the Patriarchs?, „Collectanea Theologica” 90/5 (2020), s. 463–476, publikacja internetowa 2021. Autor wiąże pragnienie miasta zbudowanego przez Boga z nadzieją życia w Jego obecności. Wcześniejsza polska wersja opracowania, Dlaczego List do Hebrajczyków przypomina o pragnieniach patriarchów?, „Collectanea Theologica” 88/4 (2018), s. 125–138, została wykorzystana w przypisie 76 pracy licencjackiej. ↩
- Hbr 11,33–40. Por. M.N. Pierce, Commentary on Hebrews 11:29–12:2, Working Preacher, 17 sierpnia 2025, omówienie cierpiących świadków i wspólnego celu dawnych wierzących oraz odbiorców Listu. ↩
Przekład biblijny: SNPD — Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza. Przekład dosłowny, wydanie piąte cyfrowe, tłum. Piotr Zaremba, © 2021 Ewangeliczny Instytut Biblijny. Cytaty sprawdzono w tym wydaniu. Nawiasy kwadratowe wewnątrz cytatów pochodzą z przekładu. Omówienia tekstu są wyjaśnieniami autora.