List do Hebrajczyków rozpoczyna się uroczystym obrazem Boga, który przemawia przez Syna. Pierwsze zdania prowadzą nas od proroków do Syna, od stworzenia do odkupienia i od uniżenia Jezusa do Jego wywyższenia. Właśnie tutaj zostaje położony fundament całego Listu.
Trzecia część serii „List do Hebrajczyków” dotyczy godności Syna i Jego relacji do aniołów, przedstawionych w pierwszych dwóch rozdziałach Listu. Autor ukazuje wyjątkową tożsamość Syna i znaczenie Jego dzieła, aby wyjaśnić, dlaczego słowo przekazane przez Niego wymaga szczególnej uwagi.
Bóg, który przemawia
Już początek Listu kieruje uwagę na Boga jako źródło objawienia. Autor pisze: „Bóg, który wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał niegdyś do ojców przez proroków; W tych ostatecznych dniach przemówił do nas przez swego Syna” (Hbr 1,1–2; UBG).
Prorocy przekazywali słowo Boga w kolejnych momentach historii Izraela. Autor zestawia wielość tych wcześniejszych wypowiedzi z objawieniem danym w Synu. Różnica dotyczy przede wszystkim osoby Posłańca: Syn jest dziedzicem wszystkiego, uczestniczy w dziele stworzenia i dokładnie objawia rzeczywistość Boga. Dlatego Jego przyjście stanowi punkt kulminacyjny Bożego przemawiania.1
Przy wyjaśnianiu słowa „przemówił” potrzebne jest jednak ważne zastrzeżenie językowe.
Syn objawia Ojca
Prorok przekazuje słowo otrzymane od Boga. Syn jest przedstawiony inaczej. Autor przypisuje Mu niezwykłą godność i działanie:
- jest dziedzicem wszystkiego;
- przez Niego Bóg stworzył wszystko, co istnieje;
- objawia chwałę i istotę Boga;
- podtrzymuje stworzenie;
- dokonał oczyszczenia z grzechów;
- zasiadł po prawicy Majestatu.
Osoba Jezusa, Jego dzieło i relacja z Ojcem pokazują, jaki jest Bóg. Dlatego chrześcijańskie poznanie Boga rozwija się przez uważne patrzenie na Syna.
„Odblask chwały”
„On, jako odblask Bożej chwały i odbicie Jego Istoty, Ten, który podtrzymuje wszystko Słowem swojej mocy” (Hbr 1,3; SNP).
Grecki rzeczownik ἀπαύγασμα (apaugasma) może oznaczać „odblask” albo „blask”. Obraz blasku ukazuje ścisłą więź Syna z Ojcem. Chwała Boga staje się w Synu rozpoznawalna. Jak blask pozwala dostrzec światło, tak Syn objawia Ojca.2
Nie należy jednak budować całej nauki o relacji Ojca i Syna na jednej metaforze. Autor natychmiast dodaje drugi obraz, który uzupełnia pierwszy.
„Odbicie Jego istoty”
Słowo χαρακτήρ (charaktēr) mogło oznaczać znak wyryty przez narzędzie, odcisk pieczęci lub wizerunek wybity na monecie. W Hbr 1,3 termin ten służy opisaniu Syna jako wiernego wyrazu Bożej rzeczywistości.3
Drugi ważny rzeczownik to ὑπόστασις (hypostasis), oddany w SNP jako „Istota”. Ma on szeroki zakres znaczeń, między innymi „podstawa”, „rzeczywistość” i „istota”. W tym zdaniu określa rzeczywistość samego Boga, której Syn jest dokładnym wyrazem. Autor podkreśla w ten sposób, że Syn wiernie objawia, kim jest Bóg. Przy lekturze należy jednak odróżnić użycie tego słowa w Liście od jego późniejszego, technicznego znaczenia w dyskusjach teologicznych.
W praktyce prawdę o Bogu poznajemy przez osobę Jezusa, a nie przez własne wyobrażenia. Patrzymy na Syna — na Jego słowa, miłosierdzie, świętość, posłuszeństwo i ofiarę.
Oczyszczenie i tron
Opis Syna prowadzi od stworzenia i objawienia do oczyszczenia z grzechów oraz królewskiego wywyższenia. Jezus dokonał oczyszczenia z grzechów i zasiadł po prawicy Majestatu (por. Hbr 1,3). W jednym zdaniu autor łączy krzyż z wywyższeniem.
Oczyszczenie stanie się później jednym z głównych tematów Listu. W Hbr 9–10 autor wyjaśni, że przez własną ofiarę Jezus usuwa przeszkodę, jaką grzech stawia w relacji człowieka z Bogiem, i otwiera wierzącym drogę do Jego obecności. Zasiadanie po prawicy wskazuje na dokonane dzieło oraz królewską godność i władzę Syna.4
Dlaczego autor mówi o aniołach?
W tradycji żydowskiej aniołowie byli Bożymi posłańcami i sługami. Nowy Testament łączy ich również z przekazaniem Prawa (Dz 7,53; Ga 3,19; por. Hbr 2,2). Aniołowie pełnią zaszczytną służbę wyznaczoną im przez Boga.
Autor wyznacza jednak wyraźną granicę między sługami a Synem. Buduje argument za pomocą szeregu cytatów ze Starego Testamentu: przede wszystkim z Psalmów, a także z obietnicy zapisanej w 2 Sm 7,14 oraz z greckiej formy Pwt 32,43. Cytaty odpowiadają greckiej tradycji tekstu, zwyczajowo nazywanej Septuagintą, choć szczegółowe brzmienie poszczególnych miejsc wymaga porównania różnych świadectw tekstualnych.5 Pytanie powraca kilkakrotnie: do którego z aniołów Bóg powiedział to, co powiedział o Synu?
Odpowiedź jest oczywista: do żadnego. Aniołowie służą; Syn króluje. Oni są posyłani, aby pomagać dziedzicom zbawienia; Syn sam jest dziedzicem wszystkiego. Oddają Mu pokłon, a Jego tron trwa na wieki. Różnica między Synem a aniołami nie ogranicza się więc do powierzonych im zadań. Jezus ma niepowtarzalną godność Syna i zajmuje miejsce, którego nie zajmuje żaden z aniołów.
Co oznacza „Pierworodny”?
Hbr 1,6 nazywa Syna „Pierworodnym”. Tego określenia nie wolno odrywać od całego rozdziału, który przedstawia Jezusa jako dziedzica wszystkiego, Pana stworzenia i Tego, któremu aniołowie oddają pokłon.
W Biblii tytuł „pierworodny” nie zawsze mówi o kolejności narodzin. Może oznaczać najwyższą pozycję, szczególne prawa dziedzica i królewską godność. W psalmie Bóg mówi o królu z dynastii Dawida: „Ja też uczynię go pierworodnym i najwyższym wśród królów ziemi” (Ps 89,27; UBG; w numeracji SNPD: Ps 89,28). W Hbr 1 ten królewski sens jest bardzo wyraźny.6
A jednak stał się niższy od aniołów
Drugi rozdział przynosi pozorny zwrot. Autor, odwołując się do Ps 8, mówi o Jezusie, który „na chwilę został uczyniony mniejszym od aniołów” (Hbr 2,9; SNP). Czy przeczy to całemu wcześniejszemu wywodowi?
Nie. Hbr 1 opisuje godność Syna, natomiast Hbr 2 ukazuje Jego uniżenie i rzeczywiste uczestnictwo w ludzkim losie. Określenie Go jako „mniejszego od aniołów” odnosi się do czasu cierpienia i śmierci, nie unieważnia więc wcześniejszego przedstawienia Go jako Syna. Następnie zostaje ukoronowany chwałą i dostojeństwem.
Godność Jezusa łączy się z Jego bliskością wobec ludzi. Właśnie Ten, który przewyższa aniołów, stał się bliski swoim braciom. Uczestniczył we „krwi i ciele” (Hbr 2,14; SNP), przeszedł przez cierpienie i może pomagać tym, którzy są poddawani próbie. Jego wielkość objawia się również w solidarności, miłosierdziu i gotowości do ratowania człowieka.
Skoro Bóg przemówił przez Syna, trzeba Go słuchać
Po wielkim opisie Syna autor przechodzi do praktycznego wezwania. Hbr 2,1 rozpoczyna pierwsze ostrzeżenie Listu: skoro Bóg przemówił przez swojego Syna, odbiorcy powinni tym uważniej słuchać, aby nie zejść z właściwego kursu.
To połączenie jest kluczowe. Im pełniej rozumiemy, kim jest Jezus, tym poważniej traktujemy Jego słowo. Ukazanie tożsamości Chrystusa ma obudzić zaufanie i prowadzić do posłuszeństwa oraz wytrwałości.
Co to znaczy dla nas?
Człowiek może szukać Boga w wielu miejscach: we własnych wyobrażeniach, przeżyciach, tradycjach albo opiniach innych ludzi. List do Hebrajczyków kieruje wzrok na Syna. To w Nim Bóg najpełniej objawił, kim jest, oraz ukazał swoje zbawcze działanie wobec człowieka.
Jezus jest wystarczająco wielki, aby podtrzymywać stworzenie, i wystarczająco bliski, aby nazwać ludzi swoimi braćmi. Zasiada na tronie, a zarazem zna cierpienie z własnego doświadczenia. Dokonał oczyszczenia z grzechów i nadal pomaga tym, którzy przechodzą przez próby.
Właściwą odpowiedzią na wielkość Syna jest uważne słuchanie Jego słowa, zaufanie Mu i oparcie na Nim całej nadziei.
Przeczytaj także: List, kazanie czy słowo zachęty? Jak czytać List do Hebrajczyków oraz Jezus i Mojżesz — dlaczego Syn jest większy niż wierny sługa?
Autor: Paweł Jaszczuk
Przypisy
- Roman Bogacz, Dzieło zbawienia w ludzkiej Krwi Jezusa według Listu do Hebrajczyków, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 2007, s. 22; Hywel R. Jones, Przestudiujmy List do Hebrajczyków, tłum. Jan Muranty, Włocławek: Legatio, 2003, s. 24–25. ↩
- Greckie ἀπαύγασμα oznacza „odblask” lub „blask”. Zob. Remigiusz Popowski, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, wyd. 4, Warszawa: Vocatio, 2006, s. 16. ↩
- Na temat znaczenia χαρακτήρ zob. Remigiusz Popowski, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, s. 651; por. ὑπόστασις, tamże, s. 630. ↩
- Hywel R. Jones, Przestudiujmy List do Hebrajczyków, s. 24–25. ↩
- Na temat formy siedmiu cytatów ze Starego Testamentu w Hbr 1 zob. Susan Docherty, „The Text Form of the OT Citations in Hebrews Chapter 1 and the Implications for the Study of the Septuagint”, New Testament Studies 55/3 (2009), s. 355–365, DOI. Autorka wykazuje, że cytaty zasadniczo wiernie odzwierciedlają dostępne autorowi greckie formy tekstu; różnic nie należy pochopnie uznawać za jego swobodne przeróbki. ↩
- Dennis E. Johnson, „Hebrews”, The Gospel Coalition Bible Commentary, komentarz do Hbr 1,6, wersja internetowa. Autor wskazuje na Ps 89,28, gdzie król z dynastii Dawida zostaje nazwany „pierworodnym” i „najwyższym wśród królów ziemi”; tytuł wyraża pierwszeństwo oraz prawa dziedzica. ↩
Przekłady biblijne wykorzystane w artykule:
SNP — Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza, wydanie pierwsze, 2018, © Ewangeliczny Instytut Biblijny. Tekst cyfrowy: SNP w YouVersion.
UBG — Uwspółcześniona Biblia Gdańska, 2018, © Fundacja Wrota Nadziei; licencja CC BY-ND 4.0.
Przy cytatach podano adres biblijny i skrót przekładu. Omówienia tekstu są wyjaśnieniami autora.