Przypowieść o zagubionej drachmie — radość z odnalezienia

Kobieta szuka zagubionej monety w domu, oświetlając podłogę lampą oliwną.

Dlaczego kobieta, która odnalazła zagubioną monetę, zaprasza przyjaciółki i sąsiadki do wspólnej radości? Jezus opowiada tę przypowieść w odpowiedzi na sprzeciw faryzeuszy i uczonych w Piśmie wobec przyjmowania grzeszników. Historia o utracie jednej drachmy, jej wytrwałym poszukiwaniu i odnalezieniu pozwala zrozumieć zarówno troskę o zagubionego człowieka, jak i radość z jego nawrócenia. Skłania również do zastanowienia się, czy tę radość podzielają ci, którzy dotąd odnosili się do niego z niechęcią.

Dlaczego Jezus opowiada o zagubionej monecie?

Ewangelista Łukasz na początku piętnastego rozdziału swojej Ewangelii przedstawia celników i grzeszników przychodzących słuchać Jezusa. Faryzeusze i uczeni w Piśmie zarzucają Mu, że przyjmuje tych ludzi i jada z nimi. Odpowiedzią na ich sprzeciw są przypowieści, w których odnalezienie tego, co zostało utracone, prowadzi do wspólnej radości. Jezus opowiada najpierw o pasterzu poszukującym zagubionej owcy, a następnie o kobiecie, która zgubiła monetę (Łk 15,1–10).

Pasterz i kobieta pragną dzielić radość z odnalezienia zguby z bliskimi. On zaprasza przyjaciół i sąsiadów, ona — przyjaciółki i sąsiadki. Objaśniając obie przypowieści, Jezus mówi o radości w niebie z nawrócenia jednego grzesznika. W ten sposób wyjaśnia, dlaczego przyjmuje ludzi przychodzących Go słuchać, i zachęca swoich rozmówców, aby dostrzegli wartość ich powrotu do Boga.

Związek obu opowiadań zaznacza również słowo „albo” — greckie ἤ (ē) — od którego rozpoczyna się przypowieść o drachmie. Jezus przenosi uwagę słuchaczy z pasterza i jego stada na kobietę poszukującą monety we własnym domu. Zmieniają się okoliczności, ale pozostaje ta sama troska o odzyskanie tego, co zostało utracone.

Dlaczego jedna drachma była ważna?

Jezus rozpoczyna od pytania o reakcję kobiety na utratę jednej z posiadanych monet (Łk 15,8).

Albo która kobieta, mając dziesięć drachm, gdy zgubi jedną drachmę, nie zapala lampy, nie wymiata domu i nie szuka pracowicie, aż znajdzie?

Łk 15,8 · SNPD

Drachma była grecką srebrną monetą, często porównywaną w komentarzach biblijnych z rzymskim denarem. Jej wartość przybliża się jako równowartość wynagrodzenia za dzień pracy. Porównanie to ma charakter orientacyjny, ponieważ wartość drachmy zmieniała się zależnie od okresu i stosowanego systemu pieniężnego.1

Jezus zaznacza, że kobieta posiada dziesięć drachm, z których jedną gubi. Wielkość straty zostaje więc przedstawiona w odniesieniu do posiadanej sumy — stanowi jej dziesiątą część. Choć nie wiadomo, czy były to wszystkie oszczędności kobiety, utracona moneta ma dla niej istotną wartość. Świadczą o tym zarówno staranne poszukiwania, jak i radość z odnalezienia, którą pragnie dzielić z przyjaciółkami i sąsiadkami.

Pytając, która kobieta nie szukałaby utraconej drachmy, Jezus odwołuje się do doświadczenia dobrze zrozumiałego dla słuchaczy. Zachęca ich, aby pomyśleli o stracie tak, jak odczuwa ją właścicielka monety. Troska o odzyskanie czegoś cennego pozwoli im następnie lepiej zrozumieć radość z powrotu człowieka do Boga.

Szuka starannie, aż znajdzie

Zapalenie lampy i zamiatanie domu ukazują staranność, z jaką kobieta szuka drachmy. W słabo oświetlonym wnętrzu niewielka moneta mogła być trudna do zauważenia, zwłaszcza gdy znajdowała się w zagłębieniu podłogi. Taki opis warunków pozostaje jednak rekonstrukcją, ponieważ autor Ewangelii nie podaje ani liczby okien, ani rodzaju podłogi.2 Sam tekst pozwala natomiast stwierdzić, że właścicielka podejmuje konkretne działania, które mają ułatwić odnalezienie zguby.

W opisie oświetlenia domu występuje grecki rzeczownik λύχνος (lychnos), oznaczający lampę. W realiach przedstawionej sceny chodzi o lampę oliwną, której światło ułatwia poszukiwanie monety.

Sposób prowadzenia poszukiwań opisuje następujące wyrażenie:

SBLGNT: ζητεῖ ἐπιμελῶς

Tłumaczenie dosłowne: „szuka starannie”.

Łk 15,8

Przysłówek ἐπιμελῶς (epimelōs) oznacza „starannie”, „pilnie” i określa sposób prowadzenia poszukiwań.3 Następujące po nim słowa „aż znajdzie” dopełniają ten opis, wskazując na wytrwałość kobiety. Jezus nie podaje czasu trwania jej wysiłku, lecz zaznacza, że poszukiwania kończą się dopiero wraz z odnalezieniem drachmy.

Zapalenie lampy, zamiatanie i staranne szukanie pozwalają dostrzec, jak bardzo kobiecie zależy na odzyskaniu drachmy. Te zwyczajne czynności tworzą spójny obraz jej troski. Jezus nie przypisuje lampie ani zamiataniu odrębnego duchowego znaczenia, dlatego szczegółowa interpretacja symboliczna tych przedmiotów i czynności wymagałaby uzasadnienia wykraczającego poza sam opis poszukiwań.

Co obraz poszukiwania mówi o trosce Boga?

Troska kobiety o zagubioną drachmę pomaga zrozumieć postępowanie Jezusa wobec grzeszników. Przyjmuje On ludzi, którzy przychodzą Go słuchać, a w zakończeniu przypowieści mówi o radości z ich nawrócenia. Jego życzliwość otwiera więc drogę do słuchania nauczania, które wzywa do powrotu do Boga.

Przy tym porównaniu trzeba zachować różnicę między monetą a człowiekiem. Odnalezienie drachmy zależy od wysiłku kobiety. Człowiek natomiast odpowiada na Boże wezwanie, a Jezus wyraźnie mówi o grzeszniku, który się nawraca. Obraz poszukiwania ukazuje troskę o zagubionego człowieka; znaczenie jego odpowiedzi wyjaśnia zakończenie przypowieści.

Apostoł Paweł pisze w Liście do Rzymian o miłości, którą Bóg okazał ludziom jeszcze wtedy, gdy trwali w grzechu:

Bóg natomiast daje dowód swojej miłości do nas przez to, że gdy jeszcze byliśmy grzesznikami, Chrystus za nas umarł.

Rz 5,8 · SNP

Wskazanie na grzeszny stan ludzi w chwili okazania im miłości podkreśla, że Bóg pierwszy okazał miłość ludziom potrzebującym pojednania z Nim. Śmierć Chrystusa jest wyrazem tej miłości, okazanej grzesznikom potrzebującym ocalenia. Apostoł Paweł mówi tu o śmierci Chrystusa, a nie objaśnia przypowieści o drachmie. Jego wypowiedź pozwala jednak lepiej zrozumieć miłość Boga, z którą Jezus zwraca się do grzeszników.

Z kolei Ewangelia Jana wyjaśnia cel posłania Syna:

Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby wydał On na świat wyrok, lecz aby świat został przez Niego zbawiony.

J 3,17 · SNP

Werset ten rozwija wcześniejsze słowa o miłości Boga do świata i o życiu wiecznym dla każdego, kto wierzy w Syna (J 3,16). Przyjmowanie grzeszników przez Jezusa odpowiada temu celowi Jego posłania. Ludzie, którzy się do Niego zbliżają, mogą usłyszeć Jego nauczanie i odpowiedzieć na nie wiarą oraz nawróceniem. Okazana im życzliwość służy zatem przemianie ich życia.

„Cieszcie się ze mną”

Po odnalezieniu drachmy kobieta zwołuje przyjaciółki i sąsiadki, aby cieszyły się razem z nią:

Kiedy zaś znajdzie, zwołuje przyjaciółki, sąsiadki i mówi: Cieszcie się ze mną! Znalazłam monetę, którą zgubiłam!

Łk 15,9 · SNP

Słowami „Cieszcie się ze mną” kobieta zaprasza bliskie jej osoby do udziału w swoim szczęściu. Przyjaciółki i sąsiadki mogą dzielić jej radość, ponieważ rozumieją, jak ważne było dla niej odzyskanie monety. Podobnej gotowości Jezus oczekuje od swoich rozmówców, gdy mówi o nawróceniu grzesznika.

W kontekście rozmowy z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie zaproszenie to nabiera szczególnego znaczenia. Skoro zrozumiała jest radość z odzyskania monety, tym bardziej powrót człowieka do Boga powinien spotkać się z życzliwym przyjęciem. Jezus skłania w ten sposób swoich rozmówców do zastanowienia się, czy ich niechęć wobec grzeszników nie przesłania im znaczenia możliwego nawrócenia tych ludzi.

Ewangelista zaznacza, że celnicy i grzesznicy przychodzą słuchać Jezusa. Samo przyjście nie przesądza jeszcze o zmianie ich postępowania. Słowa o radości z nawrócenia pokazują, ku czemu prowadzi troska Jezusa, nie stanowią jednak zapewnienia, że każdy z Jego słuchaczy już się nawrócił.

Radość przed aniołami Boga

Zakończenie przypowieści wskazuje wprost, czego dotyczy porównanie:

Tak samo – mówię wam – powstaje radość u aniołów Bożych z powodu jednego opamiętującego się grzesznika.

Łk 15,10 · SNPD

Sformułowanie „przed aniołami Boga” oddaje następujące słowa tekstu greckiego:

SBLGNT: γίνεται χαρὰ ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ

Tłumaczenie dosłowne: „powstaje radość przed aniołami Boga”.

Łk 15,10

Wyrażenie „przed aniołami Boga” wskazuje na radość w ich obecności, nie ogranicza jej jednak do samych aniołów. Podobnie jak w zakończeniu przypowieści o zagubionej owcy, Jezus przedstawia nawrócenie grzesznika jako wydarzenie budzące radość w niebie (Łk 15,7). Na tym tle wyraźnie ujawnia się różnica między reakcją nieba a postawą rozmówców, którzy sprzeciwiają się przyjmowaniu grzeszników.

Nawrócenie grzesznika zostało wyrażone za pomocą greckiej formy μετανοοῦντι (metanoounti), pochodzącej od czasownika μετανοέω (metanoeō). BDAG zalicza Łk 15,7.10 do jego zastosowań związanych ze skruchą i nawróceniem.4 W objaśnieniu Jezusa chodzi zatem o zwrócenie się człowieka ku Bogu, a nie jedynie o zmianę opinii lub ocenę własnej sytuacji.

Jezus przyjmuje zatem grzeszników z nadzieją na przemianę ich życia. W Jego nauczaniu powrót do Boga oznacza uznanie grzechu i nawrócenie, które staje się powodem wspólnej radości.

Przyjąć człowieka powracającego do Boga

Przypowieść o zagubionej drachmie skłania również do refleksji nad tym, jak odnosimy się do ludzi, którzy pragną powrócić do Boga. Pamięć o ich dawnym postępowaniu może utrudniać dostrzeżenie przemiany, która dokonuje się w ich życiu. Nawrócenie człowieka zasługuje na życzliwe przyjęcie i szczerą radość, nawet jeśli jego przeszłość budzi uzasadnione zastrzeżenia.

Taka postawa znajduje wyraz w cierpliwej rozmowie, świadectwie wiary i wskazywaniu drogi zbawienia w Jezusie. Obejmuje także pomoc w przezwyciężaniu dawnych przyzwyczajeń i podejmowaniu decyzji zgodnych z Bożą wolą. Pamięć o wyrządzonych krzywdach wymaga uczciwego zmierzenia się z przeszłością. Jednocześnie warto dostrzegać obecne starania człowieka, który uznaje swoją winę i zmienia postępowanie.

Jezus kieruje jednak uwagę nie tylko na potrzebę udzielenia pomocy, lecz także na gotowość do podzielenia radości z nawrócenia. Można bowiem oczekiwać od drugiego człowieka przemiany, a mimo to z niechęcią przyjmować okazywane mu miłosierdzie. Zaproszenie „Cieszcie się ze mną” skłania do zastanowienia się, czy pragnieniu jego powrotu do Boga towarzyszy rzeczywista gotowość do przyjęcia go.

To napięcie zostaje rozwinięte w dalszej części Łk 15, w opowiadaniu o ojcu i dwóch synach. Ojciec raduje się z powrotu młodszego syna, podczas gdy starszy odmawia udziału w świętowaniu. Przypowieść o drachmie przygotowuje do zrozumienia tego kontrastu i pytania o to, dlaczego miłosierdzie okazane drugiemu człowiekowi może budzić sprzeciw zamiast wspólnej radości.

Autor: Paweł Jaszczuk

Przeczytaj także

Poprzedni artykuł: Przypowieść o zagubionej owcy — dlaczego Jezus przyjmuje grzeszników?

Przypisy

  1. William Arndt i in., A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. 3, University of Chicago Press, Chicago 2000, s. 261, hasło δραχμή. Słownik podkreśla zmienność wartości monety. Porównanie z denarem i dziennym wynagrodzeniem omawia Ernest van Eck, „A realistic reading of the parable of the Lost Coin in Q: Gaining or losing even more?”, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 75(3), 2019, a5656, część „The sociocultural background of the Lost Coin”. Jest to przybliżenie, nie stały przelicznik. ↩
  2. Van Eck, „A realistic reading…”, część „The sociocultural background of the Lost Coin”: przegląd proponowanych rekonstrukcji oświetlenia domu i warunków poszukiwania. Szczegóły te należy odróżnić od informacji podanych bezpośrednio w Łk 15,8. ↩
  3. Arndt i in., A Greek-English Lexicon, s. 375, hasło ἐπιμελῶς: „starannie”, „pilnie”; słownik odnosi to znaczenie bezpośrednio do poszukiwania w Łk 15,8. ↩
  4. Tamże, s. 640, hasło μετανοέω, znaczenie 2, z odniesieniem do Łk 15,7.10. ↩

Tekst grecki: SBLGNT. Dosłowne tłumaczenia przytoczonych wyrażeń greckich — własne.

Cytaty biblijne oznaczono skrótem przekładu. SNP — Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza, przekład literacki, wydanie pierwsze, © 2016 Ewangeliczny Instytut Biblijny; SNPD — przekład dosłowny, wydanie piąte (cyfrowe), © 2021 Ewangeliczny Instytut Biblijny. Cytaty uzupełniono na podstawie tych wydań. Wcześniej przytoczone fragmenty z innych wydań i tłumaczenia własne zachowują oznaczenia podane przy tekście.

Newsletter Exegeo.pl

Bądź na bieżąco

Odkrywaj nowe publikacje Exegeo.pl, które pomagają lepiej rozumieć Biblię. Zapisz się, aby otrzymywać informacje o artykułach, seriach tematycznych i materiałach do pogłębionego studium.

Poruszamy w nich między innymi:

  • Znaczenie fragmentów Biblii w ich kontekście.
  • Pytania dotyczące wiary i interpretacji Pisma.
  • Języki biblijne i różnice między przekładami.
  • Przesłanie tekstu i jego znaczenie dla współczesnego czytelnika.

W każdej chwili możesz zrezygnować z subskrypcji.