,

Przypowieść o dziesięciu pannach — gotowość na przyjście Jezusa

Pięć panien z lampami oliwnymi przy kamiennym domu o błękitnym zmierzchu; ziemna droga i kamienne stopnie.

Dziesięć panien zabiera lampy i wychodzi na spotkanie pana młodego. Kiedy oczekiwanie się przedłuża, wszystkie panny ogarnia sen. W środku nocy rozlega się wołanie oznajmiające nadejście oblubieńca. Panny budzą się i przygotowują lampy. Wówczas okazuje się, jak ważny był zapas oliwy potrzebnej do podtrzymania światła lamp. Panny przezorne zabrały ją ze sobą, aby ich lampy mogły dawać światło podczas powitania pana młodego. Lampy pozostałych panien zaczynają gasnąć. Ponieważ nie mają zapasu oliwy, udają się do sprzedawców, aby ją kupić. Podczas ich nieobecności oblubieniec przybywa, a gotowe panny wchodzą z nim na ucztę. Na zakończenie przypowieści Jezus wzywa uczniów do czuwania. Jak należy rozumieć to wezwanie, skoro wszystkie panny zasnęły podczas oczekiwania na pana młodego?

W oczekiwaniu na przyjście Jezusa

Przypowieść o dziesięciu pannach stanowi część mowy Jezusa wygłoszonej do uczniów na Górze Oliwnej. Wcześniej Jezus zapowiada zburzenie Świątyni, a uczniowie pytają, kiedy to nastąpi oraz jaki znak będzie zapowiadał Jego przyjście i koniec wieku (Mt 24,1–3). W odpowiedzi ostrzega ich przed zwiedzeniem, mówi o nadchodzących wydarzeniach i wyjaśnia, jak mają postępować w oczekiwaniu na Jego powrót. Podkreśla przy tym, że nie znają dnia ani godziny Jego przyjścia, dlatego powinni czuwać (Mt 24,36.42–44). Wyjaśnia tę postawę za pomocą przypowieści. Przedstawia między innymi sługę, któremu pan powierzył opiekę nad domownikami i dostarczanie im pożywienia we właściwym czasie. Jezus nazywa szczęśliwym sługę, którego pan po powrocie zastanie przy wykonywaniu tego zadania (Mt 24,45–51). Następnie opowiada o pannach oczekujących pana młodego.

„Wtedy Królestwo Niebios przypominać będzie dziesięć panien. Wzięły one swoje lampy i wyszły na spotkanie pana młodego”.

Mt 25,1, SNPL

Rozpoczynające przypowieść słowo „wtedy” nawiązuje do wcześniejszych słów Jezusa o Jego przyjściu. To nawiązanie oraz końcowe wezwanie do czuwania wskazują, że postać oblubieńca odnosi się do samego Jezusa. Przypowieść ukazuje Królestwo Niebios przez całą opowiedzianą sytuację — oczekiwanie, przybycie pana młodego i wejście na wesele.

Wspólne oczekiwanie, odmienne przygotowanie

Wszystkie panny zabierają lampy i wychodzą na spotkanie pana młodego. Zamierzają mu towarzyszyć i razem z nim wejść na wesele. Ewangelista Mateusz zaznacza jednak, że nie wszystkie przygotowały się w ten sam sposób. Pięć z nich nazywa bezmyślnymi, a pięć przezornymi:

„Pięć z nich było bezmyślnych, pięć — przezornych. Bezmyślne wzięły wprawdzie lampy, lecz nie zabrały oliwy. Przezorne oprócz swych lamp wzięły zapas oliwy”.

Mt 25,2–4, SNPL

Wszystkie panny pragną uczestniczyć w uroczystości i wychodzą na spotkanie pana młodego. Sam wspólny zamiar nie usuwa jednak różnicy w ich przygotowaniu. Przezorne panny zabierają nie tylko lampy, lecz także zapas oliwy, dzięki któremu będą mogły zadbać o ich światło. Pozostałe również mają lampy, lecz nie zabierają ze sobą dodatkowej oliwy. Różnica ta nabiera znaczenia, gdy oczekiwanie na pana młodego się przedłuża. W chwili wezwania panny muszą przygotować lampy, aby wyjść mu na spotkanie. Wtedy okazuje się, że bezmyślnym pannom brakuje oliwy potrzebnej do podtrzymania światła. Przezorne mają ją przy sobie, dlatego są gotowe, gdy przybywa oblubieniec, i wchodzą z nim na wesele. Jezus zwraca w ten sposób uwagę na związek między przygotowaniem podjętym wcześniej a gotowością w chwili spotkania. Wszystkie panny oczekiwały oblubieńca, lecz nie wszystkie zadbały o to, co było potrzebne, aby go powitać. W kontekście mowy o przyjściu Jezusa różnica ta skłania do zastanowienia się, jak uczniowie postępują w czasie oczekiwania na swojego Pana.

Na czym polega przezorność?

W cytowanym przekładzie literackim Starego i Nowego Przymierza (SNPL) panny zostały nazwane „przezornymi” i „bezmyślnymi”. W tekście greckim odpowiadają tym określeniom przymiotniki φρόνιμος (phronimos) i μωρός (mōros). Pierwszy oznacza człowieka rozsądnego i roztropnego, drugi — głupiego lub nierozumnego. W tej historii ocena odnosi się do sposobu przygotowania panien i do przewidywania skutków własnego postępowania. Słownik grecko-angielski Nowego Testamentu i literatury wczesnochrześcijańskiej, przywoływany dalej pod skrótem BDAG, odnotowuje to samo przeciwstawienie w przypowieści o dwóch budowniczych, którą Jezus kończy Kazanie na Górze (Mt 7,24–27).1

Jeden z budowniczych wznosi dom na skale, drugi na piasku. Kiedy nadchodzą deszcz, wezbrane wody i silny wiatr, dom zbudowany na skale wytrzymuje tę próbę, a dom stojący na piasku upada. W Kazaniu na Górze Jezus nazywa roztropnym tego, kto słucha Jego słów i według nich postępuje. Nierozumny budowniczy również słucha, lecz nie postępuje zgodnie z usłyszaną nauką. Różnica między nimi polega więc na tym, co robią, zanim nadejdzie próba.

W przypowieści o dziesięciu pannach Jezus ukazuje, jak ważne jest przygotowanie się na spotkanie z oblubieńcem. Zestawienie tej historii z przypowieścią o dwóch budowniczych pomaga odnieść przezorność panien do życia uczniów. Tak jak roztropny budowniczy wprowadza słowa Jezusa w czyn, tak uczniowie są wezwani do wierności Jego nauce w oczekiwaniu na Jego przyjście.

Lampy i zapas oliwy

Oliwa była potrzebna, aby lampy dawały światło podczas nocnego powitania oblubieńca. Słowa bezmyślnych panien o gasnących lampach (Mt 25,8) pomagają zrozumieć wcześniejszą informację, że „nie zabrały oliwy” (Mt 25,3). Najbardziej naturalnie można ją odczytać jako wzmiankę o braku dodatkowego zapasu, który ich towarzyszki miały w osobnych naczyniach. Grecka forma σβέννυνται (sbennyntai) w Mt 25,8 opisuje gaśnięcie lamp w tej właśnie chwili. Nie wynika z niej natomiast, jak długo lampy świeciły ani czy pozostawały zapalone przez cały czas oczekiwania.

Na tej podstawie można zapytać, czy oliwa oznacza również coś więcej, na przykład Ducha Świętego, wiarę albo dobre uczynki. Jezus nie przypisuje jej wprost żadnego z tych znaczeń. W samej historii jej zadanie jest konkretne — pozwala utrzymać światło lamp, a troska o zapas świadczy o przezorności panien. Dopiero całe ich postępowanie, rozpatrywane wraz z końcowym wezwaniem do czuwania, staje się obrazem przygotowania uczniów na przyjście Jezusa. Przypisywanie oliwie jednego, ściśle określonego znaczenia duchowego wymagałoby dodatkowych argumentów, których ta przypowieść nie podaje.

Dlaczego zasypiają wszystkie panny?

„Pan młody zwlekał z przyjściem. Panny w końcu uległy zmęczeniu i wszystkie zapadły w sen”.

Mt 25,5, SNPL

Ewangelista zaznacza, że sen ogarnął wszystkie panny. W greckim zdaniu ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον słowo πᾶσαι oznacza właśnie „wszystkie” (Mt 25,5). Zmęczeniu ulegają zatem również te, które później wejdą na wesele. Ta obserwacja jest ważna dla zrozumienia końcowego wezwania do czuwania. Samo zaśnięcie nie zostaje przedstawione jako zaniedbanie przesądzające o wykluczeniu z uczty. Różnica ujawnia się po przebudzeniu, kiedy jedne panny mogą przygotować lampy do wyjścia, a drugie stwierdzają brak potrzebnej oliwy.

Przedłużające się oczekiwanie pojawia się również w sąsiednich przypowieściach. Zły sługa, o którym Jezus mówi w Mt 24,48–49, uznaje, że jego pan długo nie wraca, i zaczyna krzywdzić współsługi. W przypowieści o talentach pan powraca po długim czasie i rozlicza sługi z powierzonych im dóbr (Mt 25,19). Także panny muszą czekać dłużej, niż początkowo się spodziewały. Zestawienie tych historii przypomina uczniom, że powinni dochować Jezusowi wierności także wtedy, gdy oczekiwanie się przedłuża, a codziennym obowiązkom towarzyszą zmęczenie i pokusa zaniedbania.

Kiedy rozlega się nocne wołanie

„W środku nocy obudził je krzyk: Pan młody idzie! Wyjdźcie na spotkanie! Panny się ocknęły i wzięły do rąk lampy. Bezmyślne poprosiły przezorne: Ulejcie nam trochę z waszej oliwy, bo nam lampy gasną”.

Mt 25,6–8, SNPL

Gdy w środku nocy rozlega się wołanie zapowiadające przybycie pana młodego, wszystkie panny budzą się i przygotowują swoje lampy, aby wyjść mu na spotkanie. W SNPL czynność ta została oddana słowami „wzięły do rąk lampy”. Greckie wyrażenie ἐκόσμησαν τὰς λαμπάδας ἑαυτῶν można w tym kontekście przetłumaczyć jako „przygotowały swoje lampy” (Mt 25,7; przekład własny). Chodzi o doprowadzenie ich do stanu, w którym będą mogły służyć podczas wyjścia na spotkanie oblubieńca. Ewangelista nie opisuje poszczególnych czynności. Z dalszych słów wiadomo, że lampy pięciu panien gasną. Właśnie wtedy bezmyślne panny proszą towarzyszki o część ich zapasu.

„Przezorne na to: Nie, bo wtedy nie wystarczy ani nam, ani wam. Idźcie raczej do sprzedawców, u nich sobie kupcie”.

Mt 25,9, SNPL

Odmowa przezornych panien może budzić zdziwienie, szczególnie w świetle nauczania Jezusa o pomocy bliźniemu. Panny wyjaśniają jednak, że po podzieleniu oliwy mogłoby jej zabraknąć dla wszystkich. Ich odpowiedź pokazuje ograniczenie, którego bezmyślne towarzyszki nie uwzględniły wcześniej. Według oceny przezornych panien ich zapas jest zbyt mały, aby wystarczył również pozostałym pannom. W świetle końcowego wezwania do czuwania można dostrzec w tej scenie pouczenie o osobistej odpowiedzialności uczniów. Wzajemna zachęta, pomoc i dobry przykład mają znaczenie, lecz każdy sam odpowiada za to, czy postępuje zgodnie ze słowami Jezusa. Wierność jednego człowieka nie zwalnia drugiego z tej odpowiedzialności.

Bezmyślne panny udają się do sprzedawców. Jezus nie mówi, czy zdołały kupić oliwę. Dalszą uwagę kieruje na przybycie oblubieńca, które następuje podczas ich nieobecności.

Gotowe weszły na wesele

„Gdy więc udały się na zakupy, zjawił się pan młody. Panny, które były gotowe, weszły z nim na wesele. I drzwi zostały zamknięte”.

Mt 25,10, SNPL

Ewangelista nazywa panny wchodzące na wesele αἱ ἕτοιμοι (hai hetoimoi), czyli „tymi, które były gotowe” (Mt 25,10). Określenie to odnosi się do przygotowania, o którym była mowa wcześniej. Zapas oliwy pozwalał im zadbać o światło lamp i uczestniczyć w powitaniu oblubieńca. Teraz wchodzą z nim na ucztę, a drzwi zostają zamknięte. Pozostałe panny przybywają później i proszą o wpuszczenie.

„Potem zaś nadeszły pozostałe panny. Panie! Panie! — wołały. — Otwórz nam, prosimy! Lecz On im odpowiedział: Zapewniam, że was nie znam”.

Mt 25,11–12, SNPL

Słowa pana młodego są stanowcze i pokazują, że po zamknięciu drzwi panny nie zostaną już wpuszczone na ucztę. W ten sposób Jezus nadaje szczególną wagę swojemu ostrzeżeniu. Panny, które nie przygotowały się wcześniej, stanęły wobec skutków swojego zaniedbania, gdy nadeszła oczekiwana chwila. Jezus wzywa swoich uczniów, aby już teraz troszczyli się o życie zgodne z Jego nauką. Nie wiedzą bowiem, kiedy przyjdzie, a czas oczekiwania jest dla nich sposobnością do okazania Mu wierności. Opisana scena służy ukazaniu powagi tego wezwania. Na jej podstawie nie można natomiast stwierdzić, że zamykanie drzwi przed spóźnionymi gośćmi było powszechnym zwyczajem podczas ówczesnych uroczystości weselnych.

Znaczenie słów „Panie! Panie!”

Wołanie „Panie! Panie!” przypomina słowa z zakończenia Kazania na Górze. W Mt 7,21–23 Jezus mówi o ludziach, którzy zwracają się do Niego w ten sposób i powołują się na działalność prowadzoną w Jego imieniu. Zarazem wyjaśnia, że do Królestwa Niebios wchodzi człowiek wypełniający wolę Ojca. Wzmianka o „owym dniu” oraz odpowiedź Jezusa umieszczają tę wypowiedź w perspektywie sądu. W przypowieści o pannach również pojawia się wezwanie „Panie! Panie!” oraz odpowiedź „nie znam was”. Podobieństwo tych słów pomaga dostrzec związek między zakończeniem przypowieści a wcześniejszym nauczaniem Jezusa. Samo nazwanie Jezusa Panem i pragnienie znalezienia się przy Nim nie zastępują posłuszeństwa Jego nauce.

Co zatem oznacza czuwanie?

„Czuwajcie więc, bo nie znacie dnia ani godziny”.

Mt 25,13, SNPL

Grecki czasownik γρηγορέω (grēgoreō) oznacza pozostawanie na jawie, a w użyciu przenośnym także zachowywanie czujności i stałej gotowości. Do tego drugiego znaczenia BDAG zalicza Mt 25,13.3 Takie rozumienie odpowiada przebiegowi przypowieści. Przezorne panny zasnęły, lecz po przebudzeniu miały wszystko, czego potrzebowały do przygotowania lamp i wyjścia na spotkanie oblubieńca. Jezus wzywa uczniów, aby już podczas oczekiwania żyli zgodnie z Jego nauką. Nie znają bowiem dnia Jego przyjścia i nie powinni odkładać przygotowania na później.

Co oznacza to w codziennym życiu, wyjaśniają sąsiednie przypowieści. Wierny sługa troszczy się o powierzonych mu domowników, a słudzy, którzy otrzymali talenty, mają odpowiedzialnie gospodarować dobrami swojego pana (Mt 24,45–47; 25,14–30). W obu historiach powrót pana prowadzi do oceny ich postępowania podczas jego nieobecności. W tym kontekście czuwanie uczniów obejmuje wypełnianie nauki Jezusa, troskę o powierzonych im ludzi i rzetelne wykonywanie obowiązków. Przypowieść o pannach podkreśla, że takiej wierności nie można odkładać do chwili nadejścia Pana ani uzależniać jej od znajomości daty Jego przyjścia.

Przygotowanie, którego nie warto odkładać

Przypowieść zwraca uwagę na odpowiedzialność za czas poprzedzający przyjście Jezusa. Przezorność panien polegała na zadbaniu zawczasu o to, czego potrzebowały, aby powitać oblubieńca i towarzyszyć mu w drodze na wesele. Dla uczniów przygotowanie oznacza wierność nauce Jezusa, zachowywaną również wtedy, gdy oczekiwanie się przedłuża. Nieznajomość dnia ani godziny nadaje temu wezwaniu szczególną wagę.

Zamknięte drzwi przypominają o powadze tego wezwania, ale uczniowie słyszą ostrzeżenie, zanim nastąpi zapowiadane spotkanie. Mają jeszcze czas, by uporządkować swoje postępowanie i podjąć zaniedbane obowiązki. Jezus kieruje ich uwagę ku przyszłemu udziałowi w Królestwie, przedstawionemu jako radość wesela. Przygotowanie do tego spotkania dokonuje się w codziennym życiu, przez słuchanie Jego słów i wytrwałe wprowadzanie ich w czyn.

Autor: Paweł Jaszczuk

Przeczytaj także

Przypisy

  1. William Arndt i in., A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG), wyd. 3, University of Chicago Press, Chicago 2000, hasła φρόνιμος, s. 1066, oraz μωρός, s. 663. Słownik odnotowuje przeciwstawienie obu określeń w Mt 7,24–26 i Mt 25,2–9. Ich zastosowanie do gotowości uczniów wymaga uwzględnienia treści obu wypowiedzi Jezusa. ↩
  2. Tamże, hasło λαμπάς, s. 585. BDAG przyporządkowuje Mt 25,1.3–4.7–8 znaczeniu „lampa”, a zarazem przywołuje stanowisko badaczy rozumiejących ten przedmiot jako pochodnię weselną. Zob. również Craig S. Keener, Wedding Torches, „Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism” 16 (2020), s. 200–204, o starożytnych świadectwach weselnych pochodów z pochodniami oraz ograniczeniach rekonstrukcji zwyczajów żydowskich. ↩
  3. BDAG, hasło γρηγορέω, s. 207–208, zalicza Mt 25,13 do użyć przenośnych oznaczających stałą gotowość i czujność. W sprawie zakończenia wersetu zob. Eberhard Nestle i Erwin Nestle, Nestle-Aland: NTG Apparatus Criticus, red. Barbara Aland i in., wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012, s. 83–84. NA28 przyjmuje tekst krótszy. Aparat odnotowuje dodatek ἐν ᾗ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται — „w której przychodzi Syn Człowieczy” (przekład własny) — poświadczony m.in. przez korektę kodeksu C, kodeksy K i Γ, rodzinę rękopisów ƒ13, tekst większościowy oraz część rękopisów Wulgaty. Odesłanie do Mt 24,44 wskazuje podobne sformułowanie, które mogło wpłynąć na rozszerzenie zakończenia; samo zestawienie nie dowodzi jednak intencji kopisty. ↩

Artykuł powstał na podstawie własnego opracowania autora „Mądre i głupie panny”. Cytaty biblijne pochodzą ze Starego i Nowego Przymierza w przekładzie literackim Piotra Zaremby, wydanym przez Ewangeliczny Instytut Biblijny (SNPL). Objaśnienia słownikowe opracowano na podstawie BDAG. Tekst grecki Mt 25,1–13 przytoczono według: Kurt Aland i in., Novum Testamentum Graece, wyd. 28 (NA28), Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012. Tłumaczenia wyrażeń greckich zamieszczone w objaśnieniach są przekładami własnymi.

Newsletter Exegeo.pl

Bądź na bieżąco

Odkrywaj nowe publikacje Exegeo.pl, które pomagają lepiej rozumieć Biblię. Zapisz się, aby otrzymywać informacje o artykułach, seriach tematycznych i materiałach do pogłębionego studium.

Poruszamy w nich między innymi:

  • Znaczenie fragmentów Biblii w ich kontekście.
  • Pytania dotyczące wiary i interpretacji Pisma.
  • Języki biblijne i różnice między przekładami.
  • Przesłanie tekstu i jego znaczenie dla współczesnego czytelnika.

W każdej chwili możesz zrezygnować z subskrypcji.